LOCHEM – In de schouwburg van Lochem draaide het dinsdagavond om pesticiden. Georganiseerd door LochemGroen! dat vorig jaar via crowdfunding een meting liet uitvoeren door de burgervereniging Meten=Weten. Op drie plekken in de gemeente werden luchtfilters geplaatst. In Lochem, Barchem en Eefde deden deze ‘snuffelpalen’ hun werk. Al eerder, in het najaar van 2024, werden eikenbladeren onderzocht. Dat blad legt veel stoffen vast die in de lucht zweven. De uitkomst is geruststellend en verontrustend tegelijk. Geen enorme overschrijding van de geldende normen. Maar wel een cocktail van wel 60 middelen die zich in onze Lochemse lucht bevinden. Wat dat op de lange termijn met mensen, dieren, voedsel en water doet is nog ongewis, maar baart zorgen. De blootstelling is aanhoudend en sommige stoffen blijven breken niet af, maar zijn blijvend.
[Een video van de avond in de schouwburg staat onder dit bericht…]
De bijeenkomst met onder meer medici, een onderzoeksjournalist en mensen uit de praktijk was voor de leek interessant vanwege de eyeopeners en de andere kijk op de leefomgeving die je kon opdoen. Ook als je je als bezoeker bewust was van het feit dat het grotendeels preken voor eigen parochie was en dat de critici van de opvattingen die werden gedeeld, in geen velden of wegen te bekennen waren. Het was waarschijnlijk niet gelukt, maar de avond schreeuwde om een weerwoord van het Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden) en/of van een wetenschapper die betrokken is bij de rekenmodellen die worden gebruikt. De Ctgb gaat over de toelating van middelen die, afhankelijk van wie je het vraagt, pesticiden of gewasbeschermingsmiddelen worden genoemd. Veel toelatingen zijn overigens Europees geregeld via de organisatie EFSA, maar per land worden de middelen en toegelaten hoeveelheden nog eens getoetst aan de nationale omstandigheden.
Medici
Huisarts Luc de Vries en gynaecoloog Anneke Kwee (Caring Doctors) hadden een sterk pleidooi tegen bestrijdingsmiddelen. De Vries zag in zowel zijn voormalige praktijk in Diepenheim als in zijn huidige praktijk in Overdinkel veel ziektes voorbijkomen waarvan zowel de oorzaak als de aantallen onverklaarbaar zijn. Ook de medici kunnen geen direct verband leggen tussen pesticiden en vormen van kanker, Parkinson, onvruchtbaarheid en mislukte zwangerschappen, maar met name De Vries pleit voor maatschappelijke bewustwording van wat er allemaal in lucht, water en voedsel (kan) zitten. Hij vraagt zich dan ook hardop af of suggestie en vermoedens soms niet voldoende alarmbellen moeten laten afgaan. En dat dus niet alles 100 procent wetenschappelijk bewezen moet zijn voordat wordt ingegrepen.
Het werd ongemakkelijker in de goed gevulde schouwburg toen presentatrice Vera Sýkora in gesprek ging met onderzoeksjournalist en politicoloog Dirk de Bekker. Hij is auteur van het boek ‘Het pesticidenparadijs’ en deed zeven jaar onderzoek naar de toelating en toepassing van bestrijdingsmiddelen. Dat leverde een weinig opbeurend verhaal op over onder meer belangenverstrengeling en beïnvloeding bij de toelating van middelen. De Bekker ontkent niet dat sommige bestrijdingsmiddelen effectief zijn en doen waar ze voor worden ingezet, maar ook hij ziet dat er een soort giftige cocktail ontstaat waaraan mens en dier voortdurend worden blootgesteld. Middelen doden bovendien vaak veel meer insecten of organismen dan waarvoor ze bedoeld zijn.
Gemeten
In Nederland worden niet alleen heel veel middelen gebruikt, maar ook veel gemeten. “We meten ons suf”, aldus De Dekker. Onder meer drinkwaterbedrijven en waterschappen doen veel metingen. Maar er wordt nog nauwelijks samengewerkt, terwijl koppelen van data voordelig kan zijn. Met natuurinclusieve boer Arjen van Buuren van Landgoed Velhorst en Menno Hugo, die actief betrokken was bij het tijdelijke verbod op niet-biologische blomenteelt in de gemeente Hof van Twente, ging het onder meer over de ‘verslaving’ aan bestrijdingsmiddelen. Terwijl op de Velhorst wordt aangetoond dat het ook zonder kan. Die verslaving komt onder meer door financiële druk en te kleine marges op producten. De financiële druk maakt dat een traditioneel werkende boer zich geen misoogsten kan veroorloven. Pesticiden worden dan een soort van verzekering tegen uitval. En er is een sociale component. Een jonge boer die wil overstappen op een biologische werkwijze krijgt nog te vaak tegenwind in de familie en vreemde blikken van de buren. De overheid zou iets moeten doen aan de beeldvorming en transitie.
Dinsdag bleek, uit reacties op de eerste berichten over de resultaten van de mening, dat niet iedereen LochemGroen! vertrouwt als het gaat om agrarische zaken. ‘Die zijn tegen de boeren’, is nog een van de netste opvattingen. Het ligt wat genuanceerder. Een partij die LochemGroen! heet, heeft uiteraard een stevige kijk op natuur, milieu en hoe je de samenleving gezonder maakt. Maar fractievoorzitter Calle Janssen wil graag af van het imago dat de partij anti-boer zou zijn. “We zijn juist voor meer boeren, maar dan wel met bedrijven die kleiner zijn, anders werken en waar toch een goede boterham kan worden verdiend. Ik snap ook wel dat dit niet in één klap kan. Ik hoop dat we samen stappen vooruit kunnen zetten. Wij geven de boeren zeker niet de schuld van de problemen”, zo vertelde hij dinsdagavond, aan de vooravond van gemeenteraadsverkiezingen.
De rapportage van Meten=Weten staat op de website van LochemGroen!
De avond in de Schouwburg Lochem kan hieronder worden teruggekeken:
